กิจการรถไฟญี่ปุ่น

กำลังจะไปดูพิพิธภัณฑ์รถไฟ แต่เขียน entry นี้ก่อนไป ดังนั้น เนื้อหาของ entry นี้จะเป็นความรู้เบื้องต้น เพื่อให้ไปดูแล้วสนุกขึ้น (กว่าไปแบบไม่รู้อะไรเลย)

ออกจะเป็น.. แบบฝึกหัดการแปล มากกว่าที่จะเป็นบทความน่ะนะ

ประวัติรถไฟญี่ปุ่น
1. ยุคเริ่มแรก
ชาวตะวันตกแนะนำรถไฟให้คนญี่ปุ่นรู้จักก็ราวปี 1854 ช่วงปลายของการปกครองระบอบโชกุนโดยโตกุกาวะ ในช่วงนั้นมีการก่อสร้างรางรถไฟ และการสาธิตการเดินรถ แต่ยังไม่มีการเดินรถจริงจัง จนกระทั่งหลังการปฏิวัติเมจิ รัฐบาลใหม่ตัดสินใจสร้างทางรถไฟในปี 1869 (ปีเมจิที่ 2) ในเส้นทาง shimbashi - yokohama และเปิดดำเนินการได้ในปี 1872 (รถไฟไทยเริ่มเดินรถปี 1886)

การสร้างทางรถไฟเพิ่มเติมจากสายแรกทำได้ค่อนข้างช้า เนื่องจากการเมืองยังไม่ค่อยมีเสถียรภาพ (มีกบฏ satsuma, 1887) นอกจากนี้ การรถไฟยังดำเนินการโดยรัฐบาลทั้งหมด จึงเริ่มมีแนวคิดให้เอกชนเป็นผู้ดำเนินการแทน ในปี 1883 จึงมีการก่อตั้งบริษัทการรถไฟญี่ปุ่น (Nippon railway) ขึ้น โดยดำเนินการในลักษณะของรัฐวิสาหกิจ ดูแลรถไฟในแถบโตเกียวและขึ้นไปทางเหนือจนสุดเขตเกาะฮอนชู

ในช่วงเวลาเดียวกัน ก็มีการสร้างทางรถไฟในภูมิภาคต่างๆเกิดขึ้น เช่น ฮอกไกโด คิวชู เป็นต้น บริษัทรถไฟหลักของญี่ปุ่น 5 บริษัท ได้แก่ Nippon railway, Hokkaido colliery railway, Kyushu railway, Sanyo railway และ Kansai railway บริษัททั้งหมดดำเนินการในลักษณะรัฐวิสาหกิจ

ปี 1889 รถไฟสาย tokaido ซึ่งวิ่งระหว่าง โตเกียว - นาโกย่า - เกียวโต - โอซาก้า - โกเบ ก่อสร้างเสร็จสมบูรณ์และเปิดเดินรถ รถไฟสายนี้เป็นสายสำคัญเชื่อมสามเมืองสำคัญของญี่ปุ่น คือ โตเกียว - เกียวโต - โอซาก้า แผนการสร้างทางรถไฟนี้มีมาตั้งแต่ยุคเอโดะ (ของโชกุนโตกุกาวะ) แต่ด้วยปัญหาหลายๆอย่างรวมถึงงบประมาณทำให้การก่อสร้างล่าช้าออกไป

ปี 1892 สภาออกกฎหมายกำหนดเส้นทางรถไฟสายหลักของญี่ปุ่น ซึ่งรัฐบาลจะสนับสนุนการก่อสร้าง เส้นทางเหล่านี้ครอบคลุมทั่วญี่ปุ่น (ยกเว้น hokkaido ซึ่งถูกเพิ่มเติมเข้ามาภายหลัง) และเป็นเส้นทางหลักของบริษัท JR ในปัจจุบัน

ปี 1895 รถไฟฟ้า (รถราง) สายแรกของญี่ปุ่นเปิดดำเนินการที่เกียวโต

บริการรถไฟของญี่ปุ่นพัฒนาขึ้นเรื่อยๆ ในช่วงสิบปีสุดท้ายของศตวรรษที่ 19 มีบริการรถด่วน รถเสบียง รถนอน ฯลฯ

2. ยุคก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง
ญี่ปุ่นก่อสงครามกับจีนและรัสเซีย รัฐบาลญี่ปุ่นจึงเข้าควบคุมกิจการรถไฟสายหลักๆด้วยเหตุผลทางด้านยุทธศาสตร์ แต่ก็ทำให้รัฐบาลไม่มีงบประมาณมาขยายเส้นทางเดินรถ รัฐจึงออกกฎหมายอนุญาตให้เอกชนสร้างทางรถไฟท้องถิ่นได้ ในขณะเดียวกัน บริษัทเดินรถเอกชนขนาดใหญ่ เช่น hankyu ได้ปรับโมเดลการดำเนินธุรกิจ โดยการสร้างห้างสรรพสินค้าขึ้นที่สถานีปลายทาง แนวทางนี้ทำให้บริษัทรถไฟเอกชนของญี่ปุ่นไม่ประสบปัญหาในการดำเนินกิจการเมื่อรถยนต์เริ่มแพร่หลาย และยังคงดำเนินกิจการได้มาจนปัจจุบัน

ญี่ปุ่นไปดำเนินการสร้างทางรถไฟในเขตยึดครองจากสงครามของตนทั้งในไต้หวัน เกาหลี จีน

ปี 1925 รถไฟรอบเมืองสาย yamanote สร้างเสร็จและเปิดดำเนินการ รถไฟสายนี้สร้างมาตั้งแต่ก่อนปี 1900 โดยเป็นรถไฟสายสั้นๆหลายสาย และขยายเรื่อยมาจนครบวง

3. ยุคสงครามโลกครั้งที่สอง
รัฐบาลโดยกองทัพเข้าควบคุมทางรถไฟสายหลัก รัฐสั่งลดการให้บริการโดยสารเพื่อใช้รถไฟสำหรับการทหารเป็นหลัก ในระหว่างสงคราม เส้นทางรถไฟหลายส่วนถูกทำลายจากการโจมตีทางอากาศ เนื่องจากปัญหาการขาดแคลนเหล็ก กองทัพจึงบังคับขอรางรถไฟของบริษัทเอกชนมาใช้ซ่อมแซมทางที่ถูกทำลายไป

โอกินาวาสูญเสียการเดินทางระบบรางทั้งหมดในช่วงสงคราม (โอกินาวาเป็นยุทธภูมิที่ปะทะกันรุนแรง) อย่างไรก็ตาม เส้นทางรถไฟในเกาะหลักๆ สามารถซ่อมแซมจนใช้การได้ในเวลาไม่นานนักหลังจากถูกโจมตี เช่น ทางรถไฟสายซันโยสามารถเปิดใช้บริการได้หลังจากระเบิดลงที่ฮิโรชิม่าเพียงวันเดียว

4. หลังสงครามโลกครั้งที่สอง
การรถไฟญี่ปุ่นถูกปรับปรุงอีกครั้ง โดยอยู่ในความควบคุมของกองกำลังสหรัฐอเมริกา ที่เข้ามาหลังญี่ปุ่นแพ้สงคราม

ความต้องการใช้รถไฟสูงขึ้นมาก แต่ปัญหาถ่านหินขาดแคลนทำให้การบริการรถไฟไม่เพียงพอกับความต้องการ ทั้งยังเกิดอุบัติเหตุขึ้นเรื่อยๆ ตั้งแต่ปี 1956 การรถไฟญี่ปุ่นเริ่มเปลี่ยนไปใช้ไฟฟ้าเป็นพลังงานหลักสำหรับหัวรถจักร และเลิกใช้หัวรถจักรไอน้ำทั้งหมดในปี 1976

ปี 1964 ญี่ปุ่นเป็นเจ้าภาพจัดโอลิมปิก ญี่ปุ่นจึงลงทุนสร้างรถไฟความเร็วสูง (ชินกังเซ็น) ขึ้น ในสายโทไคโด วิ่งระหว่างโตเกียว - ชินโอซาก้า ในช่วงเวลานั้นเริ่มมีรถด่วน รถนอน กลับมาวิ่งระหว่างภูมิภาคต่างๆ ทั่วประเทศ ยุคนี้นับเป็นยุคทองของการรถไฟญี่ปุ่น

ตั้งแต่ยุคปี 1960 เป็นต้นมา รถยนต์เริ่มได้รับความนิยม ทำให้รถราง (tram) เริ่มถูกมองว่ากีดขวางการจราจร อย่างไรก็ตาม รถรางถูกยกเลิกไปและทดแทนด้วยระบบรถไฟใต้ดิน

เศรษฐกิจที่ขยายตัวขึ้นเรื่อยๆ ทำให้ความต้องการรถไฟในการเดินทางเข้าออกตัวเมืองเพิ่มขึ้น การรถไฟญี่ปุ่นจึงลงทุนขยายรางรถไฟออกเป็น สี่ราง (ไปสอง กลับสอง) แต่การลงทุนนี้และการลงทุนทำรถไฟชินกังเซ็นทำให้การรถไฟเป็นหนี้เพิ่มมากขึ้น รวมถึงมีการประท้วงนัดหยุดงานของพนักงานรถไฟอยู่เนืองๆ การรถไฟญี่ปุ่นจึงแก้ปัญหาด้วยการแปรรูปกิจการอีกครั้งในปี 1987 โดยแตกตัวออกเป็นบริษัทย่อยๆ 5 บริษั่ท ดังเช่นยุคก่อนสงคราม 6 บริษัท แยกตามภูมิภาคต่างๆ

ปี 1988 ญี่ปุ่นเปิดใช้อุโมงค์ seikan (青函) ซึ่งเป็นทางรถไฟใต้ทะเลเชื่อมระหว่างเกาะฮอนชู (青森 - aomori) กับฮอกไกโด (函館 - hakodate) อุโมงค์นี้เป็นอุโมงค์รถไฟที่ยาวที่สุดในโลก และยังเปิดใช้สะพาน seto (瀬戸大橋) เชื่อมระหว่างเกาะฮอนชูกับเกาะชิโกกุ ทำให้ทางรถไฟญี่ปุ่นสามารถเชื่อมเกาะหลักทั้งสี่เกาะเข้าด้วยกัน (ฮอกไกโด ฮอนชู คิวชู ชิโกกุ)

5. ยุคปัจจุบัน
ในชนบทที่การเดินรถค่อนข้างน้อย รถไฟไม่ได้รับความนิยมเท่ารถยนต์นัก และบริษัทรถไฟท้องถิ่นบางส่วนก็ปิดกิจการลง แต่รถไฟยังคงเป็นวิธีเดินทางที่สำคัญในเมืองใหญ่ และในการเดินทางระหว่างเมืองอยู่ตลอดมา

ถึงแม้จะมีเที่ยวบินในประเทศบริการในหลายๆ เมือง ผู้คนบางส่วนก็ยังนิยมใช้รถไฟอยู่ เนื่องจากรถไฟสามารถเข้าถึงตัวเมืองได้ง่ายกว่าเครื่องบิน การบริการในรถไฟขบวนพิเศษเทียบได้กับการบริการในโรงแรม ซึ่งดีว่าการบริการโดยทั่วไปในเครื่องบิน

References:
Wikipedia